Oʻzbek idishlari: lagan, piyola, kosa, choynak va Rishton kulolchiligi
Lagan katta yassi idish boʻlib, palov unga suziladi va dasturxon atrofidagilar undan birga yeydi. Choy choynakdan quyiladi va piyolada, yaʼni dastasiz kichik idishda ichiladi. Kosa piyoladan kattaroq boʻlib, asosan shoʻrva uchun ishlatiladi. Fargʻona vodiysidagi Rishton shahri ishqor sir bilan qoplangan, koʻk tusli sopol buyumlari bilan tanilgan.
Lagan nima va unda palov qanday tortiladi?
Oʻzbek tilining izohli lugʻatida lagan quyuq ovqat solinadigan katta yassi idish deb izohlangan, yaʼni u shoʻrva uchun emas. Rus tiliga bu soʻz lyagan shaklida oʻtgan, lagan deb ham yoziladi, rus lugʻatlari esa uni palov yoki meva uchun katta idish deb taʼriflaydi. Katalogimizda bu mahsulot chinni lagan deb nomlangan.
Palov choʻyan qozonda pishiriladi, keyin katta laganga suziladi. Anʼanaga koʻra butun dasturxon uchun bitta umumiy lagan boʻladi. Palovning laganga qaysi tartibda solinishi hududga bogʻliq. Buxorocha palovda avval guruch, uning ustiga yogʻda qovurilgan piyoz va sabzi, eng oxirida goʻsht qoʻyiladi. Palov qoʻl yoki qoshiq bilan yeyiladi. Qaysi guruchni tanlash haqida guruch haqidagi maqolamizda batafsil yozganmiz.
2016-yilda YuNESKO palov madaniyati va anʼanalarini Insoniyat nomoddiy madaniy merosining reprezentativ roʻyxatiga kiritgan. Unda palov mehmondoʻstlik ramzi, toʻy, Yangi yil va boshqa bayramlar taomi sifatida taʼriflanadi hamda bir maqol keltiriladi: mehmon uy egasining xonadonidan faqat palov tortilgandan keyingina chiqib keta oladi.
Piyola nima va kosadan nimasi bilan farq qiladi?
Piyola dastasiz, tubidan yuqoriga qarab kengayib boradigan, taglikli idish. Oʻzbekistonda u avvalo choy ichish uchun ishlatiladi. Rus lugʻatlari piyolani Oʻrta Osiyoda ishlatiladigan dastasiz sayoz finjon deb taʼriflaydi va soʻzning kelib chiqishini fors tiliga bogʻlaydi.
Kosa piyoladan kattaroq idish. Izohli lugʻatda u asosan suyuqlik va turli ovqatlar solib ichish uchun ishlatiladigan idish deb izohlanadi, piyola esa kosadan kichik idish sifatida taʼriflanadi. Demak, ular hajmi va nima solinishiga koʻra farqlanadi.
| Oʻzbekcha | Boshqa yozilishi | Bu nima | Nima uchun |
|---|---|---|---|
| lagan | lyagan | katta yassi idish | palov va boshqa quyuq taomlar, meva |
| kosa | piyoladan katta idish | shoʻrva va boshqa suyuq taomlar | |
| piyola | piala | taglikli, dastasiz kichik idish | choy |
| choynak | joʻmrakli va dastali idish | choy damlash va quyish |
Choynakdan choy qanday quyiladi?
Choynak joʻmrakli va dastali idish boʻlib, unda choy damlanadi va undan quyiladi. Choy odatlari har bir oilada oʻziga xos, umumiy qoidalar esa kam.
Shulardan biri qaytarish. Choy quyayotgan kishi piyolaga choy quyib, uni yana choynakka qaytaradi, odatda uch marta, shunda choy yaxshiroq damlanadi. Isigan oʻsha piyolani esa oʻziga oladi. Birinchi piyola oila boshligʻiga uzatiladi, qolganlari yoshga qarab, choy quyayotgan kishi esa oʻziga eng oxirida quyadi.
Piyolaga choy toʻla quyilmaydi: yarmidan kamroq yoki taxminan uchdan ikki qismigacha quyiladi, shunda choy soviydi va ogʻizni kuydirmaydi. Koʻp oilalarda toʻla boʻlmagan piyola hurmat belgisi hamdir. Mezbon tez-tez choy quyib turadi, Ogayo shtat universitetining oʻzbek tili sahifasida esa mehmon qanchalik hurmatli boʻlsa, uning piyolasiga shunchalik kam choy quyilishi qayd etilgan.
Rishton kulolchiligi nima?
Rishton Oʻzbekistonning sharqida, Fargʻona viloyatida, Qoʻqon bilan Fargʻona oraligʻida joylashgan. U Fargʻona vodiysining eng qadimiy shaharlaridan biri boʻlib, azaldan Oʻrta Osiyodagi eng yirik sirlangan sopol markazi hisoblanadi. Londondagi Viktoriya va Albert muzeyida XIX asrga oid tovoq saqlanadi, uning yorligʻida Fargʻona viloyatidagi Rishtondan ekani koʻrsatilgan.
Hunar mahalliy loyga tayanadi: u oson shakl oladi va issiqqa chidamli. Naqsh ostiga maydalangan kvarsdan yupqa oq qatlam surtiladi, shunda ranglar yorqin qoladi. Ishqor sir mahalliy oʻsimliklardan tayyorlanadi: ular koʻkligida yigʻilib, uyum qilib yoqiladi, hosil boʻlgan tuzli massa esa xumdonda taxminan 1200 °C da eritilib, shishasimon moddaga aylantiriladi. Sirlangan buyum ikkinchi marta, taxminan 1050 °C da pishiriladi. Ishqor tayyorlash XX asrning 70-yillarida qayta tiklangan, bugun ustalar u bilan birga chetdan keltirilgan mis, kobalt va marganes oksidlaridan ham foydalanadi.
Ranglar sovuq tusda: oq fonda toʻq koʻk, havorang va feruza, metall oksidlaridan esa yashil, jigarrang, sariq va qora ranglar olinadi. Qizil rang deyarli ishlatilmaydi. Asosiy naqsh islimiy, yaʼni oʻsimliksimon bezak. Ayrim naqshlarning oʻz maʼnosi bor. Anor oila tinchligi va toʻkinlikni, chorgul (toʻrt gul) toʻrt tomonni anglatadi, parizoh qush patini tasvirlaydi, qalampir naqshi ham uchraydi. Lagan hozirgacha Rishton ustalarining asosiy shakli boʻlib qolmoqda, 1990-yillardan beri esa ayrim ustalar katta laganlarga xattotlik namunalari va meʼmoriy manzaralar chizmoqda.
Chinni va Rishton sopoli bir narsami?
Yoʻq. Rishton buyumlari sir bilan qoplangan loy sopoldir, oq kvars qatlami esa ranglarga och tusli asos beradi. Chinni boshqa material: Britannica uni oq, mayda donali va odatda nur oʻtkazadigan, shishasimon holatgacha pishirilgan sopol deb taʼriflaydi.
SLB LATVIA chinni idishlar taklif qiladi: Chinni va dasturxon buyumlari boʻlimidagi laganlar, piyolalar, choynaklar va tovoqlar qoʻlda sirlangan, Oʻzbekistonda ishlab chiqarilgan va oʻzbek dasturxoni uchun moʻljallangan. Rishton loy sopoli assortimentimizda yoʻq.
Restoran uchun oʻzbek idishlarini qanday tanlash kerak?
Menyudan boshlang. Jadvalda asosiy vazifalar assortimentimizdagi buyumlar bilan solishtirilgan.
| Vazifa | SLB LATVIA assortimentidagi buyumlar |
|---|---|
| Palov va birga yeyiladigan boshqa taomlar | lagan, katta va kichik |
| Choy | piyola, klassik choynak, kichik qovurgʻali choynak, finjon, likopcha, qanddon |
| Salat va gazaklar | salat kosasi (katta, kichik), kvadrat tovoq (kichik, oʻrta, katta) |
| Non va umumiy taomlar | non uchun oval tovoq, toʻrtburchak patnis, seld idishi (oʻrta, kichik) |
Anʼanaga koʻra palov dasturxonga bitta umumiy laganda tortiladi. Katalogda katta va kichik lagan bor, lekin oʻlchamlari koʻrsatilmagan, shuning uchun soʻrovingizda oʻlchamlarni soʻrang va ularni porsiyalar hamda stollar bilan solishtiring. Choy uchun chinni piyola hamda klassik chinni choynak yoki kichik qovurgʻali chinni choynak mos keladi. Choy har kimga alohida quyilgani uchun har bir mehmonga bitta piyola va har bir stolga bitta choynak kerak boʻladi.
Yevropa Ittifoqining 84/500/EEC direktivasiga koʻra, oziq-ovqat bilan aloqada boʻlishga moʻljallangan keramika buyumlari barcha savdo bosqichlarida, jumladan chakana savdoda ham, yozma muvofiqlik deklaratsiyasi bilan birga boʻlishi shart. Shuning uchun uni buyurtma bilan birga soʻrang. Idishlarni idish yuvish mashinasida yuvish va mikrotoʻlqinli pechda ishlatish mumkinmi, bu katalogimizda koʻrsatilmagan, shu sababli ularni har kungi ishga qoʻyishdan oldin buni aniqlab oling. Katalogda butun assortiment uchun quruq joyda saqlash koʻrsatilgan.
Oʻzbek chinnisini SLB LATVIA orqali ulgurji qanday buyurtma qilish mumkin?
SLB LATVIA mehmonxonalar, restoranlar va kafelarni, shuningdek, chakana va ulgurji xaridorlarni taʼminlaydi, tovarlar esa Rigada bojxonadan oʻtkaziladi. Katta chinni lagan va kichik chinni lagan alohida sovgʻa qutilariga qadoqlanadi, har bir transport qutisida oltitadan, paletda 48 ta transport qutisi boʻladi. Piyola va ikkala choynak himoya koʻpigi solingan alohida qutilarga qadoqlanadi, ular ham transport qutisida oltitadan, paletda 48 qutidan.
Soʻrov formasi orqali kerakli buyumlar va miqdorlarni yuboring. Ulgurji narxlar, minimal buyurtma hajmi va yetkazib berish muddatlari qisqa tekshiruvdan keyin taqdim etiladi, javobni esa ikki ish kuni ichida beramiz. Yetkazib berish shartlari: EXW Riga, CIP yoki DAP.
- Qadoqlash
- Alohida sovgʻa qutisi
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 6
- Paletdagi qutilar
- 48
- Qadoqlash
- Alohida sovgʻa qutisi
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 6
- Paletdagi qutilar
- 48
- Qadoqlash
- Alohida quti, himoya koʻpigi bilan
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 6
- Paletdagi qutilar
- 48
- Qadoqlash
- Alohida quti, himoya koʻpigi bilan
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 6
- Paletdagi qutilar
- 48
Kichik qovurgʻali chinni choynak
- Qadoqlash
- Alohida quti, himoya koʻpigi bilan
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 6
- Paletdagi qutilar
- 48
