Quritilgan oʻrik: kuraga, turshak va Yevropa Ittifoqi talablari
Ruscha savdoda kuraga deb danagi olinib, anʼanaga koʻra ikki pallaga boʻlib quritilgan oʻrikka aytiladi. Qaysa danagi siqib chiqarilgan butun meva, uryuk esa danagi bilan butunligicha quritilgan mayda oʻrik boʻlib, oʻzbekchada turshak deyiladi. Yorqin toʻq sariq oʻrikka odatda oltingugurt dioksidi bilan ishlov berilgan, ishlov berilmagani esa quriganda jigarrang boʻladi. Yevropa Ittifoqida 10 mg/kg dan ortiq sulfitlar yorliqda koʻrsatilishi shart.
Kuraga, qaysa va uryukning farqi nimada?
Bu nomlar oʻrik navini bildirmaydi: ular meva qanday tayyorlanib quritilganini koʻrsatadi. Kuraga va uryuk ruscha savdo nomlari. Rus Katta ensiklopedik lugʻatiga koʻra, kuraga ikki pallaga boʻlib, danaksiz quritilgan oʻrik, uryuk esa danagi bilan butun quritilgan oʻrik. Xuddi shu lugʻatda qaysa danagi meva bandi oʻrnidagi chuqurcha orqali siqib chiqarilgan quritilgan oʻrik deb izohlanadi.
Oʻzbek tilida bu mahsulotlarning oʻz nomlari bor. Oʻzbek tilining izohli lugʻati bargakni danagi olingan holda quritilgan oʻrik, yaʼni oʻrik qoqi deb izohlaydi. Turshak esa danagi bilan quyoshda quritiladi; uning uchun odatda danagi etidan qiyin ajraladigan, bargakka yaramaydigan mayda navlar olinadi.
| Savdo nomi | Bu nima | Danak | UNECE DDP-15 boʻyicha shakli |
|---|---|---|---|
| Kuraga | danaksiz quritilgan pallalar | olingan | yarim pallalar |
| Qaysa | butun meva, danagi band tomondan siqib chiqarilgan | olingan | butun, danaksiz |
| Uryuk (oʻzbekcha turshak) | butunligicha quritilgan mayda meva | qoldirilgan | butun, danakli |
UNECE standartida toʻrtinchi shakl ham bor: notekis shakldagi, tabiiy koʻrinishini yoʻqotib, chetlari ancha yassilanib qolgan butun mevalar va pallalar. Oshxonada shakl ishni belgilaydi: turshakning danagini olish yoki uni butunligicha qaynatish kerak, kuraga va qaysani esa darhol toʻgʻrash yoki butun ishlatish mumkin. SLB LATVIA quritilgan oʻrikning toʻrt turini kuraga savdo nomi bilan sotadi, lekin ular palla emas, danagi olingan butun oʻrik.
Nega baʼzi quritilgan oʻrik toʻq sariq, baʼzisi esa jigarrang?
Rang, avvalo, meva quritishdan oldin oltingugurt dioksidi (SO2) bilan ishlov berilgan-berilmaganini koʻrsatadi. Ishlab chiqaruvchilar oʻrik uzoqroq saqlansin va tez qorayib ketmasin deb uni SO2 bugʻida ushlab turadi. Turshak haqidagi oʻzbekcha manbalar ham buni bogʻbon nuqtai nazaridan tasdiqlaydi: quritishdan oldin oltingugurt bilan dudlash mevaga rang kiritadi.
Bunday ishlov berilmasa, oʻrik quriganda toʻqroq, jigarrang tusga kiradi, eti esa dagʻalroq boʻladi. 2017-yilda turk Alkaya navi ustida oʻtkazilgan tadqiqotda ishlov berilmagan mevalar ishlov berilganlarga qaraganda koʻproq qoraygani va ularda xushboʻy moddalar koʻproq ekani aniqlangan.
Jigarrang rangning oʻzi buzilganlik belgisi emas. UNECE standarti barcha sinflar uchun mevada koʻzga koʻrinadigan mogʻor, bijgʻish, tirik zararkunandalar va begona hid boʻlmasligini talab qiladi. Agar partiyaning rangi siz uchun muhim boʻlsa, quritilgan mevalar assortimentidan buyurtma berishdan oldin uning spetsifikatsiyasini soʻrang.
Yevropa Ittifoqida sulfitlarga qanday talablar qoʻyiladi?
Eng yuqori miqdorni va yorliqdagi yozuvlarni Yevropa Ittifoqining ikkita reglamenti belgilaydi.
| Talab | Hujjat | Quritilgan oʻrik uchun maʼnosi |
|---|---|---|
| Eng yuqori miqdor | Reglament (EC) No 1333/2008, II ilova, E qism, 04.2.1 toifa | E 220 dan E 228 gacha: barcha manbalardan SO2 hisobida koʻpi bilan 2000 mg/kg |
| Iz miqdori chegarasi | oʻsha band, 3-izoh | 10 mg/kg gacha SO2 mavjud emas deb hisoblanadi |
| Allergen | Reglament (EU) No 1169/2011, II ilova, 12-band | umumiy SO2 hisobida 10 mg/kg dan ortiq oltingugurt dioksidi va sulfitlar albatta koʻrsatiladi |
| Qanday koʻrsatiladi | Reglament (EU) No 1169/2011, 21-modda, 1-qism | tarkib roʻyxatida ajratib, masalan, qalin harf bilan yoziladi; roʻyxat boʻlmasa, «contains» (tarkibida bor) soʻzidan keyin nomi yoziladi |
| Qoʻshimcha nomi | Reglament (EU) No 1169/2011, VII ilova, C qism | toifa nomi (konservant), soʻngra aniq nomi yoki E raqami |
| Qadoqlanmagan mahsulot | Reglament (EU) No 1169/2011, 44-modda, 1-qism | qadoqlanmagan holda isteʼmolchilarga yoki umumiy ovqatlanish korxonalariga sotiladigan oziq-ovqatda ham allergen haqidagi maʼlumot majburiy |
2000 mg/kg chegarasi faqat quritilgan oʻrik, shaftoli, uzum, olxoʻri va anjirga tegishli, boshqa quritilgan mevalar uchun u pastroq. Bu raqam 2026-yil 18-avgustdagi konsolidatsiyalangan matndan olingan, shuning uchun yorliqlarni chop etishdan oldin EUR-Lex saytida amaldagi tahrirni tekshiring. Guruhga sakkizta modda kiradi: E 220 oltingugurt dioksidi, E 221 natriy sulfit, E 222 natriy gidrosulfit, E 223 natriy metabisulfit, E 224 kaliy metabisulfit, E 226 kalsiy sulfit, E 227 kalsiy gidrosulfit va E 228 kaliy gidrosulfit.
Oltingugurt bilan ishlov berilgan oʻrik qadogʻidagi tarkib roʻyxati, masalan, shunday boʻlishi mumkin: oʻrik, konservant: oltingugurt dioksidi. Boshqa hech narsa qoʻshilmagan, ishlov berilmagan oʻrik uchun, agar mahsulot nomi mevani aniq bildirsa, tarkib roʻyxati shart emas. Qadoqning old tomoniga «oltingugurtsiz» yoki «sulfitsiz» deb yozsangiz, maʼlumot xaridorni chalgʻitmasligi kerak. Har bir partiya boʻyicha umumiy SO2 laboratoriya tahlili hujjatlarda saqlab qoʻyish uchun qulay dalil.
UNECE standarti boʻyicha quritilgan oʻrik qanday saralanadi?
BMT Yevropa iqtisodiy komissiyasining (UNECE) DDP-15 standarti (2016-yil nashri) quritilgan oʻrikning tijoriy sifatini eksport nazorati bosqichida belgilaydi. Unda uchta sinf bor: Ekstra, I va II sinf. Ekstra va I sinf uchun oʻlcham boʻyicha kalibrlash majburiy: bir kilogrammdagi mevalar soni yoki diametri boʻyicha.
| Oʻlcham kodi | Butun, danakli, dona/kg | Butun, danaksiz, dona/kg | Pallalar, dona/kg |
|---|---|---|---|
| 0 | 60 dan kam | 80 dan kam | 160 dan kam |
| 1 | 61-80 | 81-100 | 161-200 |
| 2 | 81-100 | 101-120 | 201-240 |
| 3 | 101-120 | 121-140 | 241-280 |
| 4 | 121-140 | 141-160 | 281-320 |
| 5 | 141-160 | 161-180 | 321-360 |
| 6 | 161-180 | 181-200 | 361-400 |
| 7 | 181-200 | 201-220 | 401-440 |
| 8 | 201 va undan koʻp | 221 va undan koʻp | 441 va undan koʻp |
Ishlov berilmagan quritilgan oʻrikda namlik 25 foizdan oshmasligi kerak. Konservantlar bilan ishlov berilgan yoki boshqa usulda, masalan, pasterizatsiya qilib saqlanadigan oʻrikda namlik 25 foizdan ortiq va 40 foizgacha boʻlishi mumkin; namlik 32 dan 40 foizgacha boʻlsa, mahsulot yuqori namlikli deb belgilanadi. Ruxsat etilgan chetlanishlarga koʻra, danaksiz oʻrikda danak yoki uning boʻlaklari Ekstra va I sinfda mevalarning 1 foizidan, II sinfda 2 foizidan oshmasligi kerak, tirik zararkunandalarga esa hech bir sinfda yoʻl qoʻyilmaydi. Har bir savdo qadogʻida qadoqlovchi, shakl, sinf, kelib chiqqan mamlakat va, agar kalibrlangan boʻlsa, oʻlcham koʻrsatiladi. Nav, hosil yili, «tabiiy quritilgan» belgisi va «Best before» muddati ixtiyoriy.
Quritilgan oʻrik qancha vaqt saqlanadi?
SLB LATVIA oʻzining tabiiy kuragasi va qolgan uchta mahsuloti uchun vakuumli 200 g paketlarda 12 oylik yaroqlilik muddatini koʻrsatadi. Ular salqin, quruq joyda, +5 dan +20 °C gacha haroratda va 65 foizdan past nisbiy namlikda saqlanadi.
Savdo uchun umumiy tavsiyalar ham shunga yaqin. Germaniya sugʻurtachilarining Transport axborot xizmati (TIS) 0 dan 7 °C gacha haroratda va 60-70 foiz namlikda bir yilgacha saqlashni koʻrsatadi. 20 °C dan yuqorida mevaning yuzasiga shakar chiqadi, oʻrik qotib, rangi oʻzgaradi. Xuddi shu manba oʻrikni har qanday namlikdan asrashni maslahat beradi: suv miqdori 22 foiz boʻlganda quritilgan oʻrik nisbiy namligi 65 foiz boʻlgan havo bilan muvozanatda boʻladi. Uni piyozdan uzoqroq saqlash kerak, chunki u piyoz hidini oʻziga tortadi. Jorjiya universitetining Uyda oziq-ovqatni konservalash milliy markazi quritilgan mahsulotlarni salqin, quruq va qorongʻi joyda saqlashni tavsiya qiladi va koʻpchilik quritilgan mevalar 16 °C da taxminan bir yil, 27 °C da esa atigi olti oy saqlanadi, deb hisoblaydi.
Restoranlar va chakana savdo quritilgan oʻrikni qanday ishlatadi?
SLB LATVIA oʻz quritilgan oʻrigini gazak, pishiriq ichliklari va nonushta uchun taklif qiladi. Oʻrta Osiyoda bayram kunlari quritilgan oʻrik va mayiz solingan shirin palov tayyorlanadi; palovga qanday guruch kerakligi haqida oʻzbek palovi uchun guruch maqolamizda yozilgan. Oʻzbeklarning sharbat deb ataladigan shirin ichimligi oʻrik kabi quritilgan mevalarni qaynatib tayyorlanadi, turshak esa asosan kompotga ishlatiladi.
Qandolatchilikda rang muhim: ishlov berilmagan oʻrik jigarrang boʻladi va yorqin toʻq sariq oʻrikka qaraganda toʻqroq ichlik beradi. Bunday ishlar uchun SLB LATVIA alohida mahsulot, qandolatchilik uchun kuraga taklif qiladi.
Chakana savdo uchun har bir mahsulot bir xil vakuumli 200 g paketda, qutida 24 paketdan yetkaziladi. Tabiiy kuragadan tashqari assortimentda limonli kuraga ham bor.
Quritilgan oʻrikni SLB LATVIA orqali ulgurji buyurtma qilish
SLB LATVIA Oʻzbekistondan quritilgan oʻrikning toʻrt turini yetkazib beradi: tabiiy, Subhon, qandolatchilik uchun va limonli, hammasi danagi olingan butun oʻrik. Har biri vakuumli 200 g paketlarga qadoqlanadi: qutida 24 paket, paletda 80 quti.
Buyurtma berish uchun soʻrov formasida mahsulotlarni, qutilar yoki paletlar sonini va yetkazib berish mamlakatini koʻrsating. Shu bilan birga partiya spetsifikatsiyasini ham soʻrang: shakli, oʻlchami, namligi va SO2 tahlili natijasi.
- Qadoqlash
- Vakuumli paket, 200 g
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 24
- Paletdagi qutilar
- 80
- Qadoqlash
- Vakuumli paket, 200 g
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 24
- Paletdagi qutilar
- 80
Qandolatchilik uchun kuraga (oʻrik qoqi)
- Qadoqlash
- Vakuumli paket, 200 g
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 24
- Paletdagi qutilar
- 80
- Qadoqlash
- Vakuumli paket, 200 g
- Kelib chiqishi
- Oʻzbekiston
- Qutidagi birliklar
- 24
- Paletdagi qutilar
- 80
